Gnieźnieńskie Kościoły

Wielokrotnie podczas oprowadzania wycieczek słyszałam pytanie: ile jest kościołów w Gnieźnie? Można je zobaczyć niemal na każdym kroku, chodząc po mieście. Są wśród nich świątynie zabytkowe, perełki architektury ale też nowe, powstające na osiedlach i tzw. zbory protestanckie.

kościół pw.NMP Królowej Polski
Garnizonowy

Już w samym centrum miasta jest ich spore zagęszczenie:

Najważniejszy wśród nich to oczywiście kościół stojący na Wzgórzu Lecha - Bazylika Prymasowska pw. Wniebowzięcia NMP Sanktuarium św. Wojciecha. Obok - Kościół p.w. Św. Jerzego i niedaleko kościół p.w. Św. Piotra i Pawła oraz kościół św. Krzyża.

Poza nimi ściśle przy rynku zwanym "Wzgórzem Panieńskim" stoją: Kościół Farny pw. Świętej Trójcy i oo. Franciszkanów a nieco dalej, kościół pw. św. Michała Archanioła oraz górujący nad ulicą Chrobrego kościół Garnizonowy pw. NMP Królowej Polski. Perełką jest niewątpliwie położony nieco z boku kościół Św. Jana Chrzciciela z polichromiami figuralnymi ukazującymi sceny biblijne.

kościół pw. św. Michała Archanioła

Poza nimi bliżej lub dalej od centrum znajdują się:

Kościół p.w. Św. Wawrzyńca

Kościół p.w. Bł. Bogumiła

Kościół p.w. Bł. Jolenty

Kościół p.w. Bł. Radzyma Gaudentego

Kościół p.w. Chrystusa Wieczystego Kapłana

Kościół p.w. Matki Bożej Miłosierdzia

Kościół p.w. Matki Zbawiciela

Kościół p.w. Bł. Michała Kozala

Kościół p.w. Św. Maksymiliana Kolbego

U Franciszkanów

Dziś odbyło się spotkanie przewodników w kościele Franciszkanów w Gnieźnie. To druga taka wizyta w tym kościele. Celem było blliższe poznanie biblioteki i dziejów klasztoru. Oprowadzał ksiądz Rafał, który przybliżył nam zbiory księgarskie, które są zgomadzone w części wschodniej kościoła, za nastawą ołtarzową w pomieszczeniach tzw. Syjonu. W gotycką przestrzeń zostały tu wpasowane nowe rozwiązania technologiczne. Na górny poziom wiodą  szkalne schody, które prowadzą aż po sklepienia i   można wręcz dotknąć gotyckich ożebrowań. Klatka schodowa przylega bezpośrednio do biblioteki. Wydzielono też miejsce na czytelnię, magazyn dla księgozbioru z odpowiednim oświetleniem światła dziennego wpadającego przez gotyckie okna. Najstarsze zbiory zostały umieszczone w dużej, szklanej gablocie, która zapewnia im odpowiednią wentylację i klimatyzację. Nad nimi znajdują się dwa podesty z zasobami bibliotecznymi. Schody robią niezwykłe wrażenie, gdyż znajdują się na "wiszących" podestach. Metalowa konstrukcja za szklanymi stopniami i barierami sparwiąją, że czujemy i widzimy  przestrzeń znajdującą się pod stopami. Na koniec wizyty przewodników u Franciszkanów mieliśmy spacer po okalającej klasztor skarpie. 

autorem tego zdjęcia jest Henryk Karasiewicz

Franciszkanie w Gnieźnie

Zespół klasztorny franciszkanów przeszedł gruntowną renowację, pachnie świeżością i zyskał na wyglądzie, zwłaszcza we wnętrzu, które wydaje się jaśniejsze i większe. 

Kościół oo. Franciszkanów pw. Wniebowzięcia NMP znajduje się w północnej części gnieźnieńskiego rynku. Jest to także sanktuarium Matki Bożej Pocieszenia, której przypisuje się wiele cudownych uzdrowień i wydarzeń. 

Franciszkanie zostali sprowadzeni do Gniezna w 1259 roku przez księcia Bolesława Pobożnego i jego żony bł. Jolenty, której relikwie znajdują się w nawie północnej kościoła.

Budowa rozpoczęła się w 1270 roku po gnieźnieńskim konwencie franciszkanów. Była ona finansowana przez Księcia Bolesława Pobożnego. Konekracja świątyni odbyłą się w 1279 roku. Wówczas kościół miał jednolity styl gotycki z jedną nawą. Na przełomie XIII i XIV wieku dobudowano od strony północnej nawę boczną, której górna kondygnacja słuzyła siostrom Klaryskom za oratorium. Dolna część był przeznaczona dla wiernych. 

Dziś to założenie jest widoczne w bryle kościołą częściowo: głównie w partii fundamentów i murów wschodniej częsci budowli - dolny poziom prezbiterium i transeptu. Główne wejście pierwotnego założenia znajdowało się od strony rynku. Zespół klasztorny franciszkanów i Klarysek zostały wkomponowane w póżniejszym czasie w obręb murów miejskich.

1613 r - pożar strawił budynki klasztorne Świątynię odbudowano ale nie zachowano pierwotnego chatakteru.   Gotyckie sklepienie, na które w czasie pożaru runęła wieża, zastąpiono wówczas typowym dla baroku sklepieniem eliptycznym. Taki sam styl zyskały okna. Barokizacja nie objęła tylko gotyckiego prezbiterium.

1755 - 1772 - przebudowa i odnowa kościoła i klasztoru

1819 r - pożar niszczy miasto w obrębie murów ale kosciół franciszkański ocalał

1836 r -  kasacja klasztoru przez władze pruskie. Do 1919 roku posotaje pod opieką katolików niemieckich

1837 r. - kasacja klasztoru Klarysek

1919 - 1925 - kościół znjaduje sie pod opieką proboszcza parafii św. Trójcy

28 grudnia 1928 r - powrót franciszkanów do Gniezna

1929 r.  - franciskanie ponownie są opiekunami świątyni

1930 - 1932 r. - regotyzajcja kościoła i połączenie go z dawnym oratorium Klarysek. Zostały wymienione sklepienia nawy głównej z barokowego na krzyżowo-żebrowe,  przywrócono dawne gotyckie otwory okienne i przerobiono dawne oratorium Klarysek, usuwając strop dzielący kondygnację dolną od górnej.

Na krótko przed wybuchem wojny w 1939 r. Franciszkanie wykupili od miasta swój klasztor, ale już nie zdołali w nim zamieszkać. 

listopad 1939 r - Franciszkanie są wywiezieni przez hitlerowców z Gniezna

luty 1945 r Franciszkanie wracają do Gniezna

do 1966 r - wykonano wiele prac renowacyjnych zarówno w kościele jak i klasztorze. Wzbogacono ołtarze figurami i sztukaterią, odnowiono zabytkowe obrazy.

3 czerwca 1997 r papież Jan Paweł II koronował obraz Matki Bożej Pocieszenia Pani Gniezna, która znajduje się w ołtazru głównym

24 maja 1998 roku - metropolita gnieźnieński Henryk Muszyński ustanawia nowe Sanktuarium Maryjne pzry kościele Franciszkanów

           

przed remontem

po remoncie

    

relikwiarz przed remontem

relikwiarz po odnowieniu

Poniżej zdjęcia odnowionego kościoła Franciszkanów. Autorem zdjęć jest Henryk Karasiewicz, któremu dziekuję za udostępnienie fotografii.

Kościół z Wartkowic

Drewniany barokowy kościół widoczny jest już w momencie, gdy przekraczamy progi Wielkopolskiego Parku Etnograficznego mieszczącego się w Dziekanowicach koło Gniezna. Został przeniesiony do skansenu wraz z wyposażeniem przeniesiono ze wsi Wartkowice koło Uniejowa, znajdującego się na wschodnim krańcu Wielkopolski. Został wybudowany w 1719 roku z niejednoznacznie określonej przez źródła fundacji. Przez dzieje kościoła przewinęły się cztery rodziny kolatorów: Załuskich, Szołdrskich, Radoszewskich i Skrzyńskich. Był wielokrotnie przebudowywany i remontowany, uzytkowany przez parafian do 1985 r., Wówczas wzniesiono we wsi murowaną, nowoczesną budowlę kościoła a drewniana świątynia został rozebrana w 1997 roku i przeniesiona do WPE. Prace nad jego ponownym montażem i rekonstrukcją wnętrza zakończono jesienią 2001 r. W Wielkopolskim parku Etnograficznym postawiono go na osi wschód - zachód, pośrodku zrekonstruowanej wsi zachowując jego kształt oraz uwzględniając przebudowy w ciągu jego użytkowania. 

Obecny kształt koscioła stanowi jednonawowa przestrzeń z pół - transeptem od strony południowej i prezbiterium zamkniętym trójbocznie. Ściany mają konstrukcję zrębową nakryte dachami z peknym, drewnianym gontem. Całosć zwieńczona jest wieżyczką latarniową na sygnaturkę z czterospadowym hełmem krytym gontem. Zachowane niemal w pełni wyposażenie kościoła pozwoliło, po przeprowadzonej konserwacji, na rekonstrukcję jego wnętrza jako zabytkowej i jednocześnie funkcjonalnej przestrzeni, w dawnym porządku przedsoborowym. Elementy wystroju kościoła pochodzą z okresu od XVIII do XX w. Najmłodsze — obrazy-zasłony z dwóch ołtarzy — pochodzą z lat 50-tych XX w.

Relikwiarz bł. Jolenty

Błogosławiona Jolenta Helena była cótką króla węgireskiego Beli IV i jego żony Marii - cesarzowej bizantyjskiej, której ojciec - Teodor Laskaris - był cesarzem Nicei. 

Jolenta urodziła się w 1244 roku w Ostrzykomiu. Wychowała się na dworze swojej starszej siostry Kingi, żony Bolesława Wstydliwego. Kingia założyła klasztoru Klarysek w Starym Sączu. Jolenta w 1256 roku wyszła za mąż za Bolesława Pobożnego, księcia kaliskiego i gnieźnieńskiego. Z tego związku urodziły się trzy córki: Elżbieta, Jadwiga i Anna. Warto tu wspomnieć, że Elżbieta między 1277 a 1278 była żoną księcia jaworskiego, legnickiego i wrocławskiego - Henryka V Grubego, Jadwiga w 1292 została żoną słynnego Władysława Łokietka, księcia kujawskiego a później matką Kazimierza Wielkiego, natomiast Anna już w w 1276, swoich młodych latach wstąpiła do zakonu Klarysek w Gnieźnie

Kinga i Jolenta po śmierci swoich mężów w kwietniu 1279 roku, wstąpiły do zakonu. Jolanta udała się na dwór swojej siostry Kingu do Krakowa a potem wróciła do Wielkopolski i od 1284 roku została mniszką w zakonie św. Klary w Gnieźnie. Zmarła najprawdopodobniej w kwietniu 1298 roku chociaż niektóre xródła podają rok 1300. Już wtedy miała opinię świętej. Beatyfikacja nastapiła dopiero w latach 1776 - 1779. W dniu 14 czerwca1827 roku została ogłoszona błogosławioną dekretem Kongregacji Obrzędów zatwierdzonym przez papieża Leona XII.

Bł. Jolenta jest patronką archidiecezji gnieźnieńskiej, Kalisza i Wielkopolski oraz chrześcijańskich matek.

We franciszkańskim Sanktuarium Matki Bożej Pocieszenia Pani Gniezna znajduje się relikwiarz z relikwiami bł. Jolenty. 

W 1880 roku zawiązał się w Gnieźnie komitet, by upiększyć grób bł. Jolenty i wystawienia nowego ołtarza. Został  wykonany w 1890 roku przez Gabriela Hermelinga wg projektu architekta Słąwomira Odrzywolskeigo.

Zrobiony jest z miedzi i stopu miedzi złoconej, ozdobiony grawerowanymi scenami z życia bł. Jolenty i pokryty emalią. Jest to rzadko spotykany historycznego relikwiarza skrzynkowego związanego na stałe z ołtarzem. Podstawa wykonana jest z białego marmuru i składa się z czterech romańsko stylizowanych, kwadratowych kolumnach. Swoim wygladem nawiązuje do wielkich stylizacji romańskich.  Ma formę monumentalnej skrzyni, które jest rzadkim w Polsce przykładem tego rodzaju relikwiarza związanego na trwałe z ołtarzem.

Źródło zdjęć:

wikipedia.pl

własne zdjęcia

Kościół św. Trójcy - Fara

Kościół został fundowany w II poł. XII wieku.  Obecny pochodzi z ok. 1420-1430. Został zbudowany za czasów księdza Mikołaja Grossmana. Jako kościół farny był najważniejszą świątynią gnieźnieńskich mieszczan. W 1613 roku świątynia niemal całkowicie spłonęła i została odbudowana w stylu barokowym. od tamtej pory wielokrotnie przechodziła różne przebudowania i zatraciła nieco swój pierwotny charakter. 

Wiadomo, że na początku XIX wieku znajdowało się w nim aż siedem ołtarzy, którymi opiekowały się poszczególne cechy rzemieślnicze m.in.: krawców, kuśnierzy, rzeźników, szewców i czeladników szewskich. Wisiały tam także chorągwie i proporce cechu garncarzy, kowali, stolarzy i młynarzy.

Jest kościołem jednonawowym, późnogotyckim z wielobocznie zamkniętym prezbiterium i wieżą gotycką. Zdobi ją barokowy hełm z 1687. Wnętrze wyposażone w dużej części elementami z XVIII wieku. Ozdobą kościoła jest piękna późnobarokowa ambona w kształcie łodzi. Pochodzi ona z 1787 roku. Zdobi ją piękna sztukateria z elementami sieci z rybami. 

Zwraca uwagę także późnorenesansowa chrzcielnica oraz krucyfiks z 1622 roku. W ołtarzu kaplicy Literackiej obraz Koronacji Najświętszej Maryi Panny z I ćw. XVII wieku. Drzwi do zakrystii gotyckie z blachy żelaznej z I poł. XV wieku. Na wieży zainstalowany jest zegar z kurantem. Na zewnątrz kościół otoczony jest murem z  zachowanymi fragmentami dawnych murów miejskich.

Kościół w Modliszewku

W XVIII wieku został ufundowany kościół przez Aleksandera Filipa Kołudzkiego -  kanonika gnieźnieńskiego.

Został oddany do użytku w 1732 roku. Była to budowla drewniana modrzewiowa, do której w 1776 r. dobudowano dwie kaplice i nową wieżę. 

Do II wojny światowej parafia miała trzech proboszczów:

- księdza Józefa Stynowicza (roku 1835). 

- ksiądz Jan Walkowiak 1861 do 1891r, który przeprowadził gruntowny remont kościoła.   

- ksiądz Władysław, który 6.10.1941r. został wywieziony do obozu koncentracyjnego w Dachau, gdzie zginął śmiercią męczennika w lutym 1942 r. 

21 listopada 1982r. uroczyście obchodzono jubileusz 250 lecia budowy kościoła parafialnego w Modliszewku. Dnia 7 czerwca 1988 roku pożar, strawił cały kościół. Z pożaru ocalał osiemnastowieczny ornat, feretrony, kielich mszalny, baldachim, chorągwie noszone w czasie procesji, krzyż. Na jego miejscu postawiono obecny kościół, który góruje nad trasą do dziś.

Obecny murowany kościół jest z 1993 roku i został zbudowany na wzór modrzewiowego kościoła, który spłonął w 1988 roku. Jest to budowla jednonawowa z prezbiterium zwróconym na zachód i dwiema kaplicami. Dachy nad kaplicami są łamane i zwieńczone hełmami. Wieżyczkę zdobi figura św. Jakuba, który jest patronem parafii i kościoła.

Wewnątrz nie zachowały się żadne elementy z dawnego kościoła. Wnętrze jest skromne, bez bogatych zdobień

.